ΠΕΙΘΩ
ΤΡΟΠΟΙ ΠΕΙΘΟΥΣ
Οι τεχνικές που χρησιμοποιεί ο
πομπός για να πείσει το δέκτη για την ορθότητα των ιδεών του. Δεν
χρησιμοποιούνται όλες με την ίδια συχνότητα. Αυτές που αριθμούνται ως 1, 2 και
6 είναι οι πιο συχνές.
1) Επίκληση στη
λογική του δέκτη: επιστρατεύονται
ως μέσα πειθούς επιχειρήματα και τεκμήρια. Είναι απίθανο να υπάρξει κείμενο στο οποίο να μην συναντάται η
συγκεκριμένη τεχνική.
2) Επίκληση στο
συναίσθημα του δέκτη: όταν η
πειθώ έχει ως στόχο να προκαλέσει μια απόφαση ή ενέργεια προκαλώντας στο δέκτη
συγκινησιακή διέγερση, δηλαδή εκείνα τα συναισθήματα που θα τον οδηγήσουν στην
προσδοκώμενη απόφαση. Συνηθέστερα μέσα
είναι η περιγραφή και η αφήγηση, η κινδυνολογία, το χιούμορ και η ειρωνεία. Σε
μεγάλο βαθμό, βέβαια, πρόκειται για έναν «υποκειμενικό» τρόπο πειθούς.
3) Επίκληση στο
ήθος του πομπού: ο πομπός
προσπαθεί να κερδίσει την εμπιστοσύνη του δέκτη παρουσιάζοντας το δικό του ήθος
και τις ιδέες του σχετικά με το ρόλο του (χαρίσματα, αρετές).
4) Επίκληση στο
ήθος του δέκτη: ο πομπός
προσπαθεί να πείσει επαινώντας ή και κολακεύοντας το κοινό.
5) Επίθεση στο
ήθος του αντιπάλου: ο πομπός
δεν ανασκευάζει τα επιχειρήματα του αντιπάλου αλλά κάνει προσωπική επίθεση
εναντίον του.
6) Επίκληση στην
αυθεντία: πολλές φορές για να
ενισχυθεί η αξιοπιστία ενός επιχειρήματος γίνεται επίκληση σε κάποια αυθεντία,
που συμμερίζεται τη συγκεκριμένη θέση, ενώ ο πομπός συχνά παραθέτει τα ανάλογα
αποσπάσματα. Αυτό είναι πολύ συχνό στον επιστημονικό λόγο, αλλά πολλές φορές
γίνεται και κατάχρηση της επίκλησης στην αυθεντία για να καλυφθεί η έλλειψη
επιχειρημάτων.
ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ
Λογικές προτάσεις που
διευθετούνται σε κλιμακωτή σειρά για την απόδειξη μιας θέσης. Αποτελούνται από
τις προκείμενες και το συμπέρασμα.
Αληθές: το επιχείρημα του
οποίου κάθε πρόταση-κρίση ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Έγκυρο: το επιχείρημα του οποίου οι
προκείμενες οδηγούν με λογική αναγκαιότητα σε ένα βέβαιο συμπέρασμα.
Ορθό: το επιχείρημα που
είναι και έγκυρο και αληθές.
ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΣ - ΕΙΔΗ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ
Η διαδικασία με την οποία ο νους
καταστρώνει ένα επιχείρημα.
Άμεσος: ο συλλογισμός του οποίου το
συμπέρασμα προκύπτει από μία μόνο πρόταση-κρίση.
Έμμεσος: ο συλλογισμός του
οποίου το συμπέρασμα προκύπτει από δύο ή περισσότερες προτάσεις-κρίσεις.
Κατηγορικός: ο συλλογισμός που οι
προκείμενές του είναι κατηγορικές προτάσεις.
Διαζευκτικός: ο συλλογισμός που μία ή
περισσότερες προκείμενές του είναι διαζευκτικές προτάσεις.
Υποθετικός: ο συλλογισμός που μία ή δύο
προκείμενές του είναι υποθετικές προτάσεις.
Παραλογικός: ο συλλογισμός
που μοιάζει εξωτερικά έγκυρος αλλά στην πραγματικότητα παραβαίνει τους κανόνες
του ορθού λόγου και δεν έχει αποδεικτική αξία.
¨
ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ: ξεκινά από μια γενική και
αφηρημένη αρχή (κοινώς αποδεκτή ή αποδεδειγμένα ορθή) για να καταλήξει σ' ένα
συγκεκριμένο και ειδικό συμπέρασμα (από το γενικό στο ειδικό).
¨
ΕΠΑΓΩΓΙΚΗ: ξεκινά από μια ειδική διαπίστωση
για να καταλήξει σε ένα γενικό συμπέρασμα (από το ειδικό στο γενικό).
¨
ΑΝΑΛΟΓΙΚΗ: ξεκινά από μια ειδική διαπίστωση
για να καταλήξει σε μια επίσης ειδική διαπίστωση (από το ειδικό στο ειδικό).
ΤΕΚΜΗΡΙΑ
Συγκεκριμένα στοιχεία που
αναφέρονται σε μια ορισμένη εμπειρία και χρησιμοποιούνται από τον πομπό για να
υποστηρίξει τη θέση του.
ΕΙΔΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ:
αποτελέσματα επιστημονικών ερευνών, στατιστικά στοιχεία, κοινώς παραδεκτές
αλήθειες, μαρτυρίες τρίτων, παραδείγματα, γνώμες ειδικών.
Η ΠΕΙΘΩ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΛΟΓΟ
Ο πολιτικός λόγος χαρακτηρίζεται
από
Ø
λογική επιχειρηματολογία (επίκληση στη λογική)
Ø
έντονη συναισθηματική φόρτιση (επίκληση στο
συναίσθημα)
Ø
ρητορεία
Ø
πλεονασμούς
Ø
κατάχρηση συνωνύμων
Ø
μεγαλοστομία
Πολλές φορές αποβλέπει στην
παραπλάνηση και τον εκφοβισμό του ακροατηρίου ή γίνεται προπαγάνδα (δηλαδή
χρησιμοποιεί αυταπόδεικτες έννοιες ή λέξεις με ηθική διάσταση που εμποδίζουν το
λογικό τους έλεγχο από το δέκτη)
Η ΠΕΙΘΩ ΣΤΟΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΟΓΟ
Ο επιστημονικός λόγος είναι:
Ø
περιγραφικός, ερμηνευτικός και αποδεικτικός
Ø
απρόσωπος και αντικειμενικός
Ø
χρησιμοποιεί τη λογική κι όχι τη συγκινησιακή
λειτουργία της γλώσσας
Ø
το ύφος του είναι ουδέτερο κι επίσημο
Ø
προσπαθεί να πείσει μέσω της περιγραφής και της
ερμηνείας.
ΔΟΚΙΜΙΟ
Ιδιαίτερο γραμματειακό είδος που
σχετίζεται με τον επιστημονικό, το ρητορικό και το λογοτεχνικό λόγο. Τα δοκίμια
διακρίνονται στα αποδεικτικά, όταν προσπαθούν να αποδείξουν μια
συγκεκριμένη θέση και να πείσουν έτσι τον αναγνώστη, και στα στοχαστικά,
όταν δεν προσπαθούν να αποδείξουν οπωσδήποτε κάτι αλλά αποτελούν μια ελεύθερη
περιδιάβαση στο χώρο των ιδεών.
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ
Ø
μικρή έως μέση έκταση
Ø
απευθύνεται στη νόηση όταν επιζητεί να
πληροφορήσει, και στο συναίσθημα όταν επιζητεί να συγκινήσει και να τέρψει.
Ø
εμφανίζονται έντονα οι εμπειρίες, τα προσωπικά
βιώματα και οι θέσεις του συγγραφέα.
Ø
κινείται ανάμεσα στη φιλοσοφία, την επιστήμη και
τη λογοτεχνία.
Ø
προσπαθεί να διδάξει ή να πείσει, οπότε
ονομάζεται αποδεικτικό ή διδακτικό δοκίμιο.
Ø
απλώς αναπτύσσει έναν ελεύθερο προβληματισμό,
οπότε ονομάζεται στοχαστικό δοκίμιο.
ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ
Είδος κειμένου που δημοσιεύεται
στις εφημερίδες. Είναι μικρό σε έκταση, με απλή και κατανοητή γλώσσα κι έχει ως
κύριο χαρακτηριστικό του το χιούμορ και την ειρωνεία μέσω των οποίων, συνήθως,
καυτηριάζει ένα κοινωνικό φαινόμενο, μια καθιερωμένη κοινωνική συμπεριφορά, ένα
επίκαιρο γεγονός. Ο τρόπος γραφής του το κάνει να πλησιάζει πολύ τη λογοτεχνία.
ΑΡΘΡΟ
Κείμενο στο οποίο αναλύεται ένα
πολιτικό, κοινωνικό ή επιστημονικό θέμα και απευθύνεται στο ευρύτερο κοινό
Διαφορές άρθρου και δοκιμίου:
Ø
Το άρθρο σχολιάζει και ερμηνεύει ένα επίκαιρο
γεγονός, ενώ το δοκίμιο δεν έχει επικαιρικό χαρακτήρα ακόμη κι όταν αφορμάται
από ένα επίκαιρο γεγονός, το ανάγει σε ένα γενικότερο προβληματισμό).
Ø
Στο άρθρο κυριαρχεί η αναφορική λειτουργία της
γλώσσας, κάτι που δεν συμβαίνει σε όλα τα δοκίμια.
Ø
Στο άρθρο δεν υπάρχει ο έντονα υποκειμενικός
τόνος που υπάρχει στο δοκίμιο.
Ø
Το άρθρο είναι συντομότερο από το δοκίμιο.
ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ
Κείμενο που δημοσιεύεται σε
εφημερίδα και αναφέρεται σε ένα επιστημονικό, κοινωνικό, πολιτικό, καλλιτεχνικό
κλπ θέμα και γράφεται από κάποιον ειδικό στο συγκεκριμένο τομέα. Σήμερα οι
επιφυλλίδες εμφανίζονται με τη μορφή ενθέτων στις εφημερίδες.
ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ
Ενότητα: η άμεση
σχέση του περιεχομένου με την κύρια ιδέα του θέματος.
Πληρότητα: η
επαρκής ανάπτυξη του θέματος σε όλες του τις πτυχές.
Τεκμηρίωση: η
χρήση ορθών και πειστικών επιχειρημάτων και τεκμηρίων.
Αλληλουχία: η
παράθεση με λογική και φυσική σειρά των ιδεών του κειμένου. Η σαφής διάκριση
των τμημάτων και η σωστή διάταξη των ιδεών. Η έλλειψη παρεκβάσεων.
Συνεκτικότητα: η
νοηματική συνάφεια ανάμεσα στις προτάσεις, τις περιόδους και τις παραγράφους
ενός κειμένου.
Συνοχή: η σύνδεση
των προτάσεων, των περιόδων και των παραγράφων ενός κειμένου με διαρθρωτικές
λέξεις, με αντωνυμίες ή με την επανάληψη ορισμένων σημαντικών λέξεων.
